uit ‘Cascadeplein 4’

4e jaargang nummer 2, 2010, pag. 6-7, door Bettie Jongejan

Het vergeten monument van Johannes Swint (1895-1944)

‘De oudejaarsnacht van 1943 staat als met bloed aangetekend in de geschiedenis van de stad Groningen’, zo schrijft het provinciaal gedenkboek van het verzet Hoe Groningen streed. Diezelfde ochtend schoot de 23-jarige geneeskundestudent en KP’er Reint Dijkema, Anne Elsinga dood. Deze fanatieke NSB’er was Hoofd van de Bijzondere Recherche in Groningen en bij het verzet gevreesd, omdat hij met zijn collega Jannes Keijer lijsten bijhield van illegale werkers.

De aanslag op Elsinga leidde tot grote woede op het Scholtenhuis. Tientallen Groningers werden gearresteerd en zes mensen vonden die oudejaarsnacht de dood. Johannes Franciscus (Johan) Swint was een van deze mannen.

140166.HD140223.GSS001.P_R.WEB.Cascadeplein4.4e_jrg_nr2_2010.p.6

Johan Swint (1895-1944)

Swint was werkzaam als verzekeringsagent. Hij was als één van de CPN-leiders te Groningen actief in het communistisch verzet. Hij verspreidde de illegale communistische krant Noorderlicht en was in februari 1941 betrokken bij een oproep tot staking in verband met de anti-joodse maatregelen. Swint stond als zeer voorzichtig en gesloten bekend. Wellicht hierdoor is hij in begin 1941, toen vrijwel alle medewerkers aan bovengenoemde actie werden opgepakt, de dans ontsprongen.

Hij ging later weer door met zijn illegale arbeid. Swint verstrekte geld en levens-middelen aan onderduikers. Hij was tussenpersoon bij het verstrekken van valse persoonsbewijzen en hij verspreidde het illegale blad Verzet, dat in 1943 na de April-Meistakingen tweewekelijks uitkwam. Swint en zijn gezin woonden in het Groninger stadsdeel Oosterpark aan de Klaprooslaan 51 B. Hij genoot ook bekendheid in de buurt; als voorzitter van de speeltuinvereniging ‘Oosterpark’. “Hij was zeer gezien’: verklaarde zijn collega-verzetsman Arie Emens in 1949. “Ieder die een beroep op hem deed of in moeilijkheden zat, kon op zijn hulp rekenen:’

De twaalf zware slagen van de grijze Martinitoren hadden nog maar een half uur geleden 1944 ingeluid, toen er werd aangebeld bij Swints woning. Swint en zijn vrouw lagen al in bed. Aangekomen bij de deur bevalen de drie mannen hem mee te lopen. Swint werd met drie kogels doodgeschoten aan het Linnaeusplein en stierf ter plekke. Zijn lichaam werd in stilte naar crematorium Westerveld gebracht, waar op 6 januari 1944 de crematieplechtigheid plaatsvond.

De speeltuinvereniging ‘Oosterpark’, wilde eerbetoon aan hun kameraad betuigen. Vlak na de bevrijding is ook een monument voor hem opgericht waaraan in de oorlog al was gewerkt. Stadsbeeldhouwer Willem Valk, actief in het kunstenaarsverzet, maakte in het geheim een beeltenis van Swint, op basis van Swints dodenmasker. Valk verstopte de plaquette in zijn tuin. Ook de sokkel werd in de oorlog al klaargemaakt. Toenmalig burgermeester Cort van der Linden onthulde het monument kort na de bevrijding.

140166.HD140223.GSS001.P_R.WEB.Cascadeplein4.4e_jrg_nr2_2010.p.7

plaquette in het gebouw van de Speeltuin-vereniging ‘Oosterpark’ aan de Resedastraat

De speeltuinvereniging eerde hun wijlen voorzitter in het bevrijdingsnummer van hun krantje. Een bijzonder herdenkingslied is hierin opgenomen, waarvan het eerste en laatste couplet als volgt luiden:

Goddank, de beulen zijn verdreven.
We slaken saam een diepe zucht
Nu komt er weer wat vrijer leven
In onze longen weer wat lucht
De boze Demon is gevallen
Er waait al weer een frisser wind
Helaas… we missen met z’n allen
J o h a n n e s   S w i n t

Geachte Vriend, je bent gevallen
Maar jij viel op het veld van eer!
Wij zeggen je hier namens allen
Wij danken jou voor alles zeer
Je moest helaas van ons gaan scheiden
Als werker voor het Speeltuinkind;
We gaan aan jou dit blad dus wijden
J o h a n n e s   S w i n t

Welke sporen heeft hij anno 2010 achtergelaten? De naam Swint levert geen zoekresultaten op de website van de oorlogsmonumenten in Nederland. Het GAVA stuitte bij het beschrijven van hun beeldfragmenten uit de Tweede Wereldoorlog op de onthulling van een monument. Met hulp van Stichting Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen (OVCG) en historicus Ruud Weijdeveld werd vastgesteld dat het om het monument van Swint gaat. Voor nabestaanden kwam het filmpje als een grote verassing; ze waren niet op de hoogte van het bestaan ervan.

Het speeltuirigebouw ‘Oosterpark’ is later verplaatst van de Oliemuldersweg naar de Resedastraat. Daar is Swints monument niet herbouwd, maar is enkel de plaquette overgebleven, die binnenin het gebouw is bevestigd. Zo is er 65 jaar na dato een bijzonder stukje ‘vergeten’ geschiedenis opnieuw verteld.

zie ook:

v01.00 © Geert Sterringa Stichting 2014