de veenbrigade

Waarheen we de blik ook keren,________________________________________________ veen en hei slechts om ons heen._______________________________________________ Elk genot hier te ontberen,_____________________________________________________ troosteloosheid straalt van ’t veen.

refrein:_____________________________________________________________________ Wij zijn de veenbrigade________________________________________________________ en trekken met de spade_______________________________________________________ in ’t veen.

Hier op deze kale vlakte_______________________________________________________ werd voor ons dit kamp gebouwd._______________________________________________ Daar zijn wij, toen men ons pakte,_______________________________________________ achter ’t prikkeldraad gestouwd.

refrein

’s Morgens trekken wij in rijen__________________________________________________ om te werken naar het veen.___________________________________________________ Graven, in de hitte lijden,______________________________________________________ met de wachten om ons heen.

refrein

Huiswaarts, huiswaarts, de gedachten,__________________________________________ steeds naar ouders, vrouw en kind.______________________________________________ Dat geeft ons toch weer de krachten,_____________________________________________ is wat ons aan ’t leven bindt.

refrein

Wachten zijn steeds op hun posten_____________________________________________ achter ’n haag van prikkeldraad.________________________________________________ Vlucht zal slechts het leven kosten,_____________________________________________ geen kans hier voor ’n veensoldaat.

refrein

Toch is er voor ons geen klagen,_______________________________________________ eeuwig kan ’t geen winter zijn._________________________________________________ Eenmaal komen voor ons dagen,_______________________________________________ dat we zeggen: eind’lijk vrij!

Dan trekt de veenbrigade_____________________________________________________ nièt meer met de spade________________________________________________________ in ’t veen!

Tekst: Johann Esser en Wolfgang Langhoff; muziek: Rudi Goguel; vertaling: ANJV-koor Groningen, 1977. Overgenomen uit Rode Hulp – De opvang van Duitse vluchtelingen in Groningerland – 1933-1940, redactie Ruud Weijdeveld, pag. 47, Groningen 1986.

Na de ‘machtsovername’ door Adolf Hitler op 30 januari 1933 en de brand van het Rijksdaggebouw op 27 februari 1933 werden in heel Duitsland mensen die mogelijk verzet tegen Hitler konden plegen opgepakt en naar concentratiekampen afgevoerd. Een vijftiental van deze kampen lag in het Duitse veengebied langs de Groningse en Drentse grens. Om hun medegevangenen een hart onder de riem te steken werd reeds in de zomer van 1933 in het kamp Börgermoor het initiatief genomen tot het houden van een culturele bijeenkomst, waarbij ook de kampbewaking van SS’ers en SA’ers op de tribune zat. Daar is voor het eerst het lied van de veenbrigade, het ‘Moorsoldatenlied’, ten gehore gebracht.

Het lied maakte diepe indruk, niet alleen op de aanwezige gevangenen, maar nadat de tekst en muziek naar buiten waren gesmokkeld, ook op velen over de gehele wereld. Er zijn vele tientallen uitvoeringen van bekend. En het is talloze malen gezongen, in de eerste plaats door de gevangenen zelf: zij kregen opdracht van hun bewakers dit lied te zingen als zij uit het kamp en weer terug moesten marcheren, waar zij maar al te graag gevolg aan gaven.

Een van de gevangenen van het kamp Esterwegen, de journalist Carl von Ossietzky kreeg tijdens zijn verblijf in 1936 de Nobelprijs voor de Vrede. In 1938 overleed hij aan de gevolgen van zijn gevangenschap. Jaarlijks is er op 8 mei in Esterwegen een herdenking voor hem en de overige gevangengehouden tegenstanders van de toenmalige Hitler-dictatuur.

[ontleend aan: Rode Hulp – De opvang van Duitse vluchtelingen in Groningerland – 1933-1940, redactie Ruud Weijdeveld, pag. 39 e.v., Groningen 1986 en Het communistische verzet in Groningen – 1940-1945, door Ruud Weijdeveld, pag. 49 e.v., Bedum 2014]

v01.03 © Geert Sterringa Stichting